Việt nam hiện nay là một trong những nước xuất khẩu hồ tiêu hàng đầu thế giới, cạnh tranh vị trí nhất nhì với ấn độ. Theo hiệp hội hồ tiêu Việt nam (VPA) cho biết Việt nam đang được đánh giá là nhà cung ứng hồ tiêu lý tưởng nhất trên thế giới với giá cả và chất lượng cạnh tranh. Theo VPA, năm 2006 năng suất hạt tiêu của Việt nam có thể giảm do hạn hán nhưng nhờ diện tích cây trồng mở rộng nên nguồn cung cho xuất khẩu vẫn dồi dào và Việt nam vẫn giữ vị trí nước xuất khẩu hạt tiêu lớn nhất thế giới, với sản lượng trung bình đạt 100.000 tấn/ năm, chiếm 50% tổng sản lượng toàn cầu. Tính đến năm 2007 tổng diện tích hồ tiêu đang cho thu hoạch ở việt nam xấp xỉ 53.000 ha, trong đó vùng Đông Nam Bộ chiếm 51% diện tích hồ tiêu cả nước.
Bình Phước là một trong các tỉnh chủ lực có sản lượng tiêu xuất khẩu cao trên thế giới. Theo thống kê từ năm 2000 đến năm 2005 diện tích hồ tiêu của tỉnh Bình Phước có xu hướng tăng theo thứ tự 6.465 ha, 8,246 ha, 11.085 ha; Nhưng từ năm 2006 diện tích hồ tiêu giảm xuống còn 10.641 ha, đến năm 2007 diện tích lại tiếp tục giảm chỉ còn 10.045 ha; trong đó diện tích hồ tiêu cho thu hoạch theo thống kê từ năm 2000 đến năm 2005 tương ứng là 3.204 ha, 4.160 ha, 9.368 ha; đến năm 2006 thì diện tích tiêu cho thu hoạch giảm xuống còn 8.983 ha, năm 2007 cũng giảm còn 8.611 ha. Sản lượng hồ tiêu từ năm 2000 đến năm 2005 tăng lên theo thứ tự 10.020 tấn, 14.228 tấn, 22.680 tấn, nhưng đến năm 2006 sản lượng giảm xuống còn 21.305 tấn, năm 2007 tuy diện tích thu hoạch có giảm so với năm 2006 nhưng nhờ sự thay đổi phương thức canh tác hồ tiêu của các hộ nông dân nên suất tăng lên 21.736 tấn.
Từ lâu việc bón phân cho cây tiêu của bà con nông dân chủ yếu là dùng các loại phân hoá học bón quanh gốc cây tiêu dẫn đến tình trạng lớp đất mặt trở nên chai cứng, mất đi độ tơi xốp nên việc tưới và tiêu nước không có hiệu quả cao. Bên cạnh đó sự lạm dụng quá mức phân hoá học, thuốc bảo vệ thực vật có hoạt chất hoá học tạo nên tính kháng thuốc của nhiều loại sâu bệnh nguy hiểm, chính vì thế mà dịch bệnh dễ phát sinh, cây tiêu mất đi tính đề kháng với các nấm bệnh và môi trường. Trong khi đó các loại phân hữu cơ và đặc biệt là nguồn phân chuồng sẵn có từ chăn nuôi của hộ gia đình thì lại lại chưa sử dụng đến hoặc có sử dụng nhưng chưa đúng cách nên hiệu quả chưa cao.
Trước thực trạng đó, Trung tâm Khuyến nông khuyến ngư tỉnh Bình Phước đưa ra giải pháp cụ thể để việc canh tác tiêu trên đất nhà được bền vững và có hiệu quả đó là làm điểm trình diễn mô hình tiêu áp dụng quy trình kỹ thuật sử dụng phân hữu cơ sinh học có phối trộn nấm đối kháng Trichoderma một cách cân đối với phân vô cơ.
Phân hữu cơ có vai trò hết sức quan trọng trong canh tác cây hồ tiêu, với các chức năng vừa cung cấp dinh dưỡng, vừa tăng khả năng giữ nước, giúp đất tơi xốp, tăng hiệu quả sử dụng phân khoáng đồng thời là môi trường tốt cho các loài vi sinh vật có ích phát triển tham gia tích cực phòng trừ nhiều loại bệnh hại rễ tiêu.
Đất trồng tiêu ở tỉnh nhà Bình Phước nói riêng và khu vực Đông Nam Bộ nói chung chủ yếu là hai loại đất; đất đỏ BaZan và đất xám. Cả hai loại đất này khi trồng tiêu cần phải bón bổ sung thêm vôi, lân và đặc biệt là cần chế độ bón phân hữu cơ cân đối, với các nguyên tố dinh dưỡng khác nhau theo nhu cầu dinh dưỡng của cây tiêu mới đảm bảo thâm canh cây tiêu bền vững và có hiệu quả.
Cụ thể quy trình bón phân hữu cơ sinh học cho cây tiêu đang được khuyến cáo:
Lần 1: Bón sau khi thu hoạch trái , giúp cây phục hồi nhanh đảm bảo năng suất cho vụ sau. Bón phân hữu cơ sinh học và bổ sung đạm hoặc loại phân NPK có hàm lượng đạm cao, lượng bón có thể từ 1,5 -2 kg phân hữu cơ sinh học/ nọc tiêu.
Lần 2: Bón thúc mầm hoa, ứng với lúc tiêu sắp hình thành gié hoa vào đầu mùa mưa khoảng tháng 5- 6 dl. Đợt này cần bón phân NPK có hàm lượng lân cao để kích thích cây ra hoa.
Lần 3: Bón thúc gia tăng sự đậu trái của cây và phát triển trái non, ứng với lúc trái non đang hình thành và phát triển sau 1 tháng được thụ phấn. Đợt này nên bón bổ sung lượng phân hữu cơ từ 1- 1,5 kg/ nọc tiêu và kết hợp với phân NPK có hàm lượng Kali cao hoặc có thể bón bổ sung thêm phân Kali đơn. Giai đoạn này có thể sử dụng các loại phân bón lá có hàm lượng Kali cao (6 -30 -30, 10 – 0 – 50…) và có đủ vi lượng, đặc biệt là nguyên tốt Bo(B) để chống rụng trái.
Để giảm chi phí trong thâm canh vườn tiêu và tận dụng nguồn phân chuồng sẵn trong chăn nuôi của các hộ dân thì Trung tâm khuyến nông khuyến ngư đang khuyến cáo người dân nên sử dụng “phân hữu cơ tự tạo” bằng cách tận dụng các phụ phẩm trong nông nghiệp như vỏ ca phê, vỏ trấu, xơ dừa, phân chuồng... đem phối trộn với chế phẩm Trichoderma và lân đem ủ hoai để bón cho cây đồng thời giảm luợng phân hóa học xuống nhưng năng suât cây trồng vẫn tăng, giúp bộ rễ tiêu phát triển khỏe, phòng trừ được một số bệnh nguy hiểm trên cây tiêu như bệnh chết nhanh, chết chậm.
Hiện nay trên địa bàn tỉnh Bình Phước một số hộ nông dân đã biết sử dụng “phân hữu cơ tự tạo” và đưa phân hữu cơ vào thâm canh vườn tiêu rất có hiệu quả như hộ anh Nguyến Chiến Thắng ở xã Tân Lập, huyện Đồng Phú anh cho biết: trước kia chưa hiểu biết thì anh toàn sử dụng phân hóa học bón cho cây, từ khi anh tham gia các lơp tập huấn của khuyến nông anh đã biết cách ủ phân, sử dụng phân hữu cơ sinh học kết hợp với phân hóa học vào bón cho tiêu thì 3 năm nay vườn tiêu nhà anh phát triển rất tốt năng suất cao đạt từ 5-6 tấn/1300 nọc và ổn định qua các năm và đặc biệt là bệnh chết nhanh, chết chậm trên cây tiêu không xuất hiện nữa và chi phí về phân hóa học giảm đi nhiều, anh rất yên tâm với cách thâm canh vườn tiêu như hiện nay.
Ông Nguyễn Văn Bắc trưởng Trạm khuyến nông huyện Bù Đốp là người trực tiếp hướng dẫn người dân thực hiện nói để giúp vườn tiêu khỏe, giảm thiểu được bệnh chết nhanh, chết chậm, cho năng suất cao và ổn định qua các năm thì dây là phương pháp rất tốt để hâm cnh vườn tiêu mà tất cả người dân trồng tiêu nên phải biết và áp dụng.
Tuy nhiện vẫn còn không ít các hộ dân vẫn chưa biết cách tận dụng nguồn phân chuồng từ gia đình vào trong sản xuất và chưa quan tâm đến phân hữu cơ sinh học vào thâm canh vườn tiêu mà đang còn quá lạm dụng phân hóa học với các hình thức bón khác nhau làm cho cây tiêu ngày càng suy kiệt. Do đó thiết nghĩ cần phải khuyến cáo sâu rộng hơn nữa đến các hộ dân trồng tiêu để giúp cây tiêu phát triển bền vững trên đất nhà Bình Phước.
Đào Thị Bình - Trung tâm KNKN Bình Phước
